Morska strategia przemysłowa

Europejski przemysł okrętowy jest obecnie cieniem swojej dawnej potęgi. Jeszcze na początku lat 80., udział naszego kontynentu w produkcji okrętowej wyrażonej w jednostkach CGT wynosił 45%, a obecnie wynosi jedynie ok. 6%.

Europa wciąż jest liderem w budowie zaawansowanych technicznie jednostek pływających, wyposażenia okrętowego, oraz w produkcji na potrzeby marynarki wojennej, jednak doszło do całkowitego załamania produkcji statków służących do transportu towarów. Armatorzy europejscy ponad 90% potrzebnego tonażu transportowego zamawiają obecnie na Dalekim Wschodzie, powodując nasze uzależnienie od tamtego regionu świata. Rosnące globalne napięcia spowodowały, że świadomość tego wreszcie zaczęła docierać do europejskich elit.

Chiny zbudowały bowiem dominującą pozycję w przemyśle stoczniowym. Potencjał produkcyjny chińskich stoczni obecnie jest 10 razy większy niż połączony potencjał produkcyjny stoczni Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych. Jest to szczególnie niepokojące w obliczu ewentualnego konfliktu na Dalekim Wschodzie, związanego z agresywnymi poczynaniami Chin wobec Tajwanu. Dzisiaj stajemy przed dramatycznym wyborem: albo UE opracuje i wprowadzi w życie strategię dla przemysłu okrętowego, traktując go jako szczególnie ważny dla naszego wspólnego bezpieczeństwa sektor, albo utraci resztki rynku stoczniowego na rzecz Chin z katastrofalnymi konsekwencjami w przyszłości.

Odbudowa przemysłu stoczniowego w Europie ma fundamentalne znacznie dla naszego bezpieczeństwa. Dlatego konieczne jest opracowania przez UE strategii wspierającej europejski przemysł technologii morskich, jeżeli chcemy skutecznie odpowiedzieć na współczesne wzywania i przywrócić zasady zdrowej konkurencji. Europejskie stocznie i producenci wyposażenia okrętowego zrzeszeni w SEA Europe, w tym Forum Okrętowe, reprezentujące polski przemysł okrętowy w tej organizacji, zabiegali o stworzenie takiej strategii od lat. Niestety bez rezultatu. W swoich zabiegach zwracali uwagę na to, że głównym powodem kurczenie się przemysłu okrętowego w Europie było horyzontalne podejście UE do gospodarki.

Do pierwszego, małego, ale ważnego przełomu doszło na posiedzeniu Rady ds. Konkurencyjności Unii Europejskiej 7 marca 2024 r., gdzie dzięki determinacji przedstawicieli rządów Holandii i Niemiec oraz przychylnego nastawienia do naszej sprawy ówczesnego komisarza ds. rynku wewnętrznego, Thierry Bretona, udało się wprowadzić do końcowej części posiedzenia  („Sprawy różne”) wezwanie Komisji Europejskiej do opracowania strategii dla przemysłu okrętowego. To, co miała być krótką uwagą, przemieniło się dłuższą debatę, w trakcie której głos zabrało 12 przedstawicieli rządów Holandii, Niemiec, Francji, Danii, Włoch, Hiszpanii, Finlandii, Malty, Cypru, Grecji, Portugalii i Rumunii, z których każdy – jeden po drugim – wyraził silne poparcie dla stworzenie strategii dla przemysłu okrętowego, jako kluczowej branży dla bezpieczeństwa Europy. Wobec tak mocnego i jednoznacznego stanowiska, idea ta została również silnie wsparta przez T. Brettona w wystąpieniu podsumowującym posiedzenie, a także spotkała się z przychylnością prowadzącego spotkanie przedstawiciela prezydencji belgijskiej w Radzie UE.

17 kwietnia 2024 r. SEA Europe zaprezentowała w Parlamencie Europejskim w Brukseli założenia i rekomendacje do mającej powstać morskiej strategii przemysłowej UE. Autorzy dokumentu postawili sobie za cel odbudowę przemysłu stoczniowego w Europie, a środkiem do tego mają być m.in.:

• ułatwienia finansowania budowy/przebudowy statków,
• stworzenie systemu zachęt dla europejskich armatorów do zlecania budowy/przebudowy statków w stoczniach europejskich,
• wprowadzenie kryterium „Made in Europe” w przetargach publicznych dla niektórych typów jednostek (m.in. promów, jednostek patrolowych, statków badawczych, platform) i eliminacji z tych przetargów podmiotów oferujących subsydiowane produkty,
• rozwój edukacji i zapewnienie wykwalifikowanych kadr dla naszej branży, bez których odbudowa jej nie jest możliwa.

Do przełomu doszło 24 maja 2024 r., gdy Rada UE jednogłośnie wezwała Komisję Europejską do opracowania strategii wspierającej europejski przemysł morski. Treść wezwania została wspólnie uzgodniona przez przedstawicieli producentów okrętowych i armatorów: SEA Europe i ECSA (Stowarzyszenie Armatorów Wspólnoty Europejskiej). Kluczową rolę w tych uzgodnieniach odegrała prezydencja belgijska. W odpowiedzi, 17 września 2024 r.  KE ustami ponownie wybranej przewodniczącej Ursuli von der Leyen zapowiedziała opracowanie takiej strategii w trakcie jej nowej kadencji i powierzyła prace nad nią komisarzowi europejskiemu ds. zrównoważonego transportu i turystyki, Apostolosowi Tzitzikostasowi. Natomiast w opublikowanym 29 stycznia 2025 r. przez KE „A Competitiveness Compass for the EU” morską strategię przemysłową UE zakwalifikowano do tzw. flagowych akcji.

Istotny impuls dla dalszego procesu wyszedł z Polski w trakcie sprawowania przez nasz kraj prezydencji w Radzie UE. Była nim powstała z inicjatywy sekretarza stanu w Ministerstwie Infrastruktury, Arkadiusza Marchewki  tzw. Deklaracja Szczecińska, przyjęta 15 maja 2025 r. w trakcie nieformalnego spotkania ministrów ds. morskich UE i państw EFTA w ramach Kongresu Morskiego w Szczecinie, w której wzywano KE do pilnego opracowania Strategii Przemysłu Morskiego. W dokumencie podkreślono, że strategia ta powinna przede wszystkim wzmacniać globalną konkurencyjność europejskiej żeglugi, przemysłu okrętowego i wyposażenia morskiego.

Na zaproszenie A. Tzitzikostasa, odpowiedzialnego za stworzenie Morskiej Strategii Przemysłowej UE, przeprowadzono 1 lipca 2025 r. tzw. dialog strategiczny (Strategic Dialogue on the EU Industrial Maritime Strategy) z kluczowymi przedstawicielami europejskiej branży morskiej. Był on częścią procesu powstawania tejże strategii, w którego trakcie wybrane czołowe podmioty z danej branży są proszone o przedstawienie swoich pomysłów, by nadać określony kierunek pracom, które po nim nastąpią. Uczestnicy spotkania są zaproszeni imiennie przez komisarza europejskiego nadzorującego dane prace, po jednym przedstawicielu, bez osób towarzyszących. Wśród tychże interesariuszy jedynym reprezentatem Polski na tym spotkaniu było Forum Okrętowe. Obecnie w KE trwają intensywne prace nad przygotowaniem Morskiej Strategii Przemysłowej UE. Ogłoszenie dokumentu ma nastąpić na przełomie lutego i marca 2026r.

Artykuł opracowany we współpracy z czasopismem „Namiary na Morze i Handel”.